//

پیاده‌گردی در محله‌ی یوسف‌آباد

اطلاعات کلی مسیر پیاده‌گردی یوسف‌آباد

  • نام مسیر: هم‌قدم با کامران دیبا و معماران معاصر در یوسف‌آباد
  • هدف از مسیر: پیاده‌گردی در یوسف‌آباد و آشنایی با آثار معماری‌ ارزشمند این محله و چند تن از معماران سرشناس معاصر
  • محدوده‌ی مسیر: محله‌ی یوسف آباد
  • زمان لازم برای طی مسیر: حدود ۱:۳۰ ساعت
  • دسترسی معلولین: شیب مسیر رو به پایینه و دسترسی در محله برای تردد با عصا و ویلچر وجود داره.

قراره کجا پیاده‌گردی کنیم؟

مسیر ما از میدون کلانتری (اسدآبادی کنونی) که بین خیابون سی و هفتم و سی و نهم یوسف‌آباد قرار داره، شروع می‌شه. یوسف‌آباد از محله‌هاییه که خیابون‌های شماره‌گذاری‌شده داره – مثل محله‌ی گیشا – و این شماره‌ها از شمال به جنوب، روند کاهشی طی می‌کنن. ستون فقرات مسیرمون در خیابون اسدآبادیه و به تناسب ایستگاه‌ها، به خیابون‌های منشعب شده ازش سر می‌زنیم و در نهایت در پارک شفق که جنب خیابون بیست و یکم هست، مسیر رو به پایان می‌رسونیم.

سر و کله‌ی محله‌ی یوسف‌آباد از کجا پیدا شد و علت نامگذاری این محله چی بود؟

یوسف‌آباد یکی از محله‌های اصیل و همچنان (تا حدودی) یکدست تهرانه که شکل‌گیری اون به زمان ناصرالدین‌ شاه قاجار باز می‌گرده. قریه‌ای که خارج از حصار ناصری واقع شده بود و زمین‌هاش متعلق به میرزا یوسف مستوفی الممالک از وزرای ناصرالدین شاه بوده که منزل بی‌نهایت زیبای اون هنوز در محله‌ی سنگلج تهران وجود داره.

یوسف مستوفی برای آبادانی و توسعه‌ی این محله تلاش‌های بسیاری کرد؛ حفر نهر، ایجاد قنات و غرس کردن درختان از اقداماتی بود که او برای آبادانی و توسعه‌ی این محله انجام داد و به همین این علت این محله «یوسف آباد» نام گرفت؛ محله‌ای که نزدیک به ١۵٠ سال از شکل‌گیریش می‌گذره.با توسعه‌ی شهر در دوران پهلوی و احداث جاده مخصوص پهلوی (خیابون ولیعصر کنونی) به تدریج دسترسی به این محله آسون‌تر شد و از دهه‌ی ۳۰ شمسی کم‌کم ساخت و سازهای گسترده در نقاط مختلف این منطقه آغاز شد.

ایستگاه اول: ویلای ابن سینا

آدرس ویلای ابن سینا: ابتدای خیابون ابن سینا، نرسیده به کوچه‌ی سی و هفتم

ویلای این سینا اثر داوید اوشانا، ساخته شده در دهه‌ی ۴۰

مسیرمون رو از ابتدای خیابان ابن‌سینا به سمت جنوب شروع می‌کنیم. نرسیده به کوچه‌ی سی و هفتم، «ویلای خیابون ابن‌سینا» قرار داره؛ از معدود خونه‌های ویلایی باقی‌مونده در این خیابون.این ویلا در دهه‌ی ۴۰ ساخته شده و بر اساس شنیده‌ها و به گفته‌ی یکی از ساکنین، از جمله آثار داوید اوشانا، معمار کمتر شناخته شده‌ی ایرانیه که کلیسای تومای آشوری در محله‌ی امیرآباد هم اثر اونه.

فرم کلی این خونه‌ی دوطبقه، از مکعب مستطیل‌هایی تشکیل شده که در بعضی قسمت‌ها از حجم اصلی بیرون زده و به صورت کنسول دراومده. از ویژگی‌های جذاب این پروژه‌ی مدرنیستی، پله‌های نیمه‌معلق منتهی به تراس طبقه‌ی بالا و نحوه‌ی اجرای اونه که از امضاهای آرشیتکت‌های اون دورانه.

پله‌های معلق ویلای ابن سینا اثر داوید اوشانا در یوسف‌آباد
پله‌های معلق ویلای ابن سینا اثر داوید اوشانا در یوسف‌آباد

علاوه بر این، سنگ‌کاری برجسته‌ی نمای شرقی و جانمایی یک پنجره‌ی کوچیک عمودیش، توجه هر بیننده‌ای رو به خودش جلب می‌کنه.

ویلای ابن سینا اثر داوید اوشانا در یوسف‌آباد

ایستگاه دوم: شهر کتاب فرهنگ

آدرس شهرکتاب فرهنگ: خیابون اسدآبادی، میدون فرهنگ

شهرکتاب فرهنگ در خیابان سی و سوم یوسف‌آباد، طراحی شده توسط دفتر معماری شهریار یزدی

مسیرمون رو به سمت پایین ادامه می‌دیم و وارد کوچه‌ی سی و سوم می‌شیم. «شهر کتاب فرهنگ» در ضلع شمال شرقی میدون و این کوچه قرار گرفته. یه شعبه از سری فروشگاه‌های زنجیره‌ای شهر کتاب که توسط دفتر معماری شهریار ایزدی در دهه‌ی ۷۰ طراحی شده.

ایزدی در کارهاش از یکپارچگی و یکدست بودن فضاها پرهیز داره و تلاش می‌کنه از تداخل فضاهای تودرتو بهره بگیره و تجربه‌ی متفاوتی ایجاد کنه. اگر خودتون وارد فضای شهرکتاب فرهنگ بشید، می‌تونید به خوبی جزئیاتش رو ببینید.

ویژگی بارز این فروشگاه، استفاده از دیوار شیشه‌ایه که هم نمادی از ویترینه و هم در عین حال ارتباط کاملاً مستقیمی بین درون و بیرون مغازه ایجاد می‌کنه و به طور ملموسی با رهگذران ارتباط برقرار می‌کنه.

منبع عکس: مجله‌ی معمار

متاسفانه امروزه این دیوار شیشه‌ای پوشیده شده و فضای نیمه‌باز ورودی هم دستخوش تغییر شده.

دیوار شیشه‌ای شهرکتاب یوسف‌آباد که امروزه پوشیده شده
منبع عکس: مجله‌ی معمار
دیوار شیشه‌ای شهرکتاب یوسف‌آباد که امروزه پوشیده شده
منبع عکس: مجله‌ی معمار

ایستگاه سوم: سینما-تئاتر گلریز

آدرس سینما تئاتر گلریز: خیابان اسدآبادی، پایین تر از میدان فرهنگ، نبش کوچه‌ی سی و چهارم

سینما تئاتر گلریز در یوسف‌آباد

مسیر رو به سمت پایین ادامه می‌دیم تا به یکی از خاطره‌انگیزترین مکان‌های یوسف‌آباد برسیم: «سینما-تئاتر گلریز». این سینما در سال ۳۷ ساخته شده و در ابتدا با فعالیت گروه هنری «آناهیتا» به سرپرستی مصطفی و مهین اسکویی، مدتی «آناهیتا» نام داشت. بعد از پایان فعالیت این گروه، نام این سینما در ابتدا «گلدیس» و پس از انقلاب به گلریز تغییر پیدا کرد. 

این سینمای محلی مدتی با رکود مواجه شده بود و در اواسط دهه‌ی ۷۰ با برگزاری تئاترهای کمدی (مثل نمایش قهوه خانه زری خانم و نمایش دروغ چرا؟ به نویسندگی و کارگردانی بهزاد محمدی) مجدد رونق بسیاری گرفت.

وجود فرم مُدَوَر گوشه‌ی ساختمون و پنجره‌های سرتاسری عمودی در جداره‌ی شرقی بنا، یادآور معماری مدرن اولیه‌ست که در دهه‌ی ۲۰ و ۳۰ در تهران خیلی رواج داشته.

تجلی معماری مدرن اولیه‌ی  دهه‌ی ۲۰ و ۳۰ در سینما تئاتر گلریز در یوسف‌آباد
وجود فرم مُدَوَر گوشه‌ی ساختمون و پنجره‌های سرتاسری عمودی در جداره‌ی شرقی بنا، یادآور معماری مدرن اولیه‌ست که در دهه‌ی ۲۰ و ۳۰ در تهران خیلی رواج داشته.

ایستگاه چهارم: آپارتمان مسکونی آشتیانی

آدرس آپارتمان مسکونی آشتیانی: خیابان آماج، نبش کوچه بیست و هفتم

آپارتمانی مسکونی آشتیانی، منزل شخصی و دفتر کار مهندس علیرضا آشتیانی در یوسف‌آباد تهران

کمی پایین‌تر وارد کوچه بیست و هفتم می‌شیم , در تقاطع خیابون آماج، به یکی از ساختمون‌های خاص و جذاب محله‌ی یوسف آباد می‌رسیم. این آپارتمان مسکونی، منزل شخصی و دفتر کار مهندس علیرضا آشتیانی از فارغ التحصیل‌های دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران بوده که توسط ایشون در دهه‌ی ۵۰ طراحی و ساخته شده.

آپارتمانی مسکونی آشتیانی در یوسف‌آباد تهران
آپارتمانی مسکونی آشتیانی در یوسف‌آباد تهران
آپارتمانی مسکونی آشتیانی در یوسف‌آباد، نمونه‌ای از معماری بروتال در تهران

زیرزمین این ساختمون، دفتر کار خود مهندس آشتیانیه و سه طبقه‌ی دیگه بصورت تک‌واحدی بوده.  دو طبقه‌ی آخر این آپارتمان، به صورت دوبلکس طراحی شده. تنوع قالب‌های فرمی در طبقات مختلف، سقف بیرون زده و منحنی شکل، پلکان مدور و نیمه‌باز میانی و بالکن‌های محصور، همگی از جمله ویژگی های بارز این پروژه‌ست. این بنا از موفق ترین ساختمون‌ها در حوزه‌ی مسکونی با گرایش معماری بروتال محسوب می‌شه.

اگر بخوایم به چندتا از ویژگی‌های معماری بروتال اشاره کنیم، استفاده از بتن بدون روکش و دوری از تزئینات؛ جزو اون ویژگی‌ها می‌شه. یه نمونه‌اش، سردر دانشگاه تهران که حین پرسه زدن در حوالی خیابون انقلاب، بیشترین چیزیه که چشم آدم رو می‌گیره.

ایستگاه پنجم: پارک شفق

آدرس پارک شفق: خیابان اسدآبادی، کوچه‌ی نوزدهم، پارک شفق

 پارک شفق یوسف‌آباد، اثری از کامران دیبا

آماج رو به سمت پایین ادامه می‌دیم تا به «پارک شفق» برسیم. این پارک بین سال‌های ۴۵ تا ۴۸ توسط کامران دیبا، معمار سرشناس ایرانی طراحی شده و اولین کار آقای دیبا هم محسوب می‌شه. در گذشته، پاسگاه ژاندارمری در این پارک مستقر بود و قسمت گودالش هم محل انباشت زباله!

 پارک شفق یوسف‌آباد، اثری از کامران دیبا
منبع عکس: آرکوما

شهرداری وقت برای تبدیل این مکان به یک پارک معمولی سراغ دیبا می‌ره، اما دیبا به دلیل علاقه به مسائل شهری و اجتماعی، پیشنهاد دیگه‌ای داشت. اون در ابتدا ساختمان قدیمی پارک رو در جهت پیوند با گذشته حفظ کرد و با احداث یک ساختمون جدید که از نظر فرمی و جنس مصالح هماهنگ با اون بوده، ایده‌ی خودش رو اجرایی کرد: دیبا در این مکان یه کتابخونه و کارگاه هنری مخصوص کودکان، سالن نمایش و کتابخانه‌ی بزرگسالان ترتیب دید تا به نوعی این پارک تبدیل به مرکز محله یا Community Center بشه که به نوبه‌ی خودش، نظیر نداره. شب‌گردی در محله‌ی یوسف‌آباد هم بدون سر زدن به این پارک، معنا نداره!

 پارک شفق یوسف‌آباد، اثری از کامران دیبا
 پارک شفق یوسف‌آباد، اثری از کامران دیبا

جزئیات این پارک، به همراه فعال و پویا بودنش، ما رو دعوت می‌کنه تا وقت بیشتری رو داخلش بگذرونیم.
وقتی وارد پارک شفق می‌شیم، دو پیکره‌ی برنزی از جمله آثار پرویز تناولی در میدون مرکزی پارک به چشممون می‌خوره. البته در اصل، سه پیکره بوده که یکیشون به دلیل نداشتن حجاب برداشته شده…

مجسمه‌های برنزی شهر اثر پرویز تناولی در پارک شفق
مجسمه‌های برنزی شهر اثر پرویز تناولی در پارک شفق که به علت نداشتن حجاب، برداشته شد
مجسمه‌های برنزی شهر اثر پرویز تناولی در پارک شفق

به دلیل مساحت کوچیک پارک، دیبا هوشمندانه با استفاده از مسیر مارپیچ، ایجاد تپه‌ها و درختکاری انبوه، طول فضای پیاده رو افزایش داده تا محوطه بزرگ‌تر بنظر بیاد. وجود پل‌ها، چشم‌اندازهای جدیدی ایجاد می‌کنه و زیرگذرها هم برای فصل گرم، فراهم‌کننده‌ی سایه‌ای مطلوب و به‌موقع هستن. 

 پل‌های پارک شفق یوسف‌آباد، اثری از کامران دیبا

وجود ورودی‌های متعدد در گوشه و کنار و منتهی شدن خیابون‌های اطراف به شفق، به نوعی این پارک رو در زندگی محله ادغام کرده تا حتی اگر کسی قصد توقف در پارک رو هم نداشته باشه، بتونه برای تداوم حرکتش از فضای اون استفاده کنه.

ایستگاه ششم: آپارتمان مسکونی شریعت زاده

آدرس آپارتمان مسکونی شریعت‌زاده: خیابون اسدآبادی، کوچه‌ی نوزدهم

آپارتمان مسکونی شریعت‌زاده در یوسف‌آباد
منبع عکس: سایت پیرزار

درست روبروی ضلع جنوبی پارک شفق، «مجموعه‌ی مسکونی شریعت‌زاده» با زیبایی تمام قرار گرفته که توسط مهندس یوسف شریعت‌زاده در بین سالهای ۵۶ تا ۵٨ طراحی و ساخته شده. مهندس شریعت‌زاده از دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شده بود و در دفاتر معماری ای که درش فعالیت می‌کرد، کارهای زیادی، از جمله طراحی ساختمون کتابخانه‌ی ملی رو در انجام داد.

این مجموعه‌ی مسکونی چهار طبقه، شامل ۶ واحد بزرگ و کوچیکه که از ابتدا برای خانواده‌ی معمار، بستگان نزدیک و دوستانش طراحی شده.

جالبه بدونید که هیچ کدام از واحدها شباهتی به دیگری نداره!

آپارتمان مسکونی شریعت‌زاده در یوسف‌آباد
آپارتمان مسکونی شریعت‌زاده در یوسف‌آباد

ساختمون نسبت به خیابون کمی عقب نشسته و با استفاده از نمای ساده‌ی سیمانی و پنجره‌هایی نامنظم، حالتی متواضع نسبت به اطراف خودش داره. اولویت مهمی که معمار به اون توجه زیادی داشته، توجه به برخورداری از نور مناسب برای هر کدوم از واحدها بوده، به طوری که وجود بالکن‌های کوچک و عریض در نمای شمالی و پنجره‌های بزرگ با قاب‌های چوبی علاوه بر تامین نور مناسب، منظره‌ی مناسبی از پارک رو برای ساکنان خونه فراهم می‌کنه.

آپارتمان مسکونی شریعت‌زاده در یوسف‌آباد

سخن آخر…

محله‌ی یوسف‌آباد تهران، همون باغِ آباد مستوفی‌الممالک، الان پُره ازکافه‌های کوچیک محلی، درخت‌های توت و چنار، مجتمع‌های آپارتمانی خوش‌ساخت با پله‌های روکار و همسایه‌های قدیمی که توی خیابون باهم سلام‌ و علیک دارن. گذروندن یک صبح روز تعطیل در این محله، در زمانی که توی هیچ خونه‌ای صدای زنگ آلارم نمی‌پیجه و نهایت آرامش حکمفرماست، می‌تونه حالتون رو حسابی خوب کنه.

شبکه‌ پیاده

پیاده، یک رسانه‌ی شهری و برای تهرانه؛ به این معنی که از اتفاق‌های شهر، فضاها و مغازه‌ها، تاریخچه و اخبار پایتخت صحبت می‌کنه و در تلاشه پیوند بین شهر با شهروندان رو قوی‌تر کنه.

نظرتون چی بود؟

Your email address will not be published.

تازه ترین گزارش ها

کافه کارگاه کوره

کافه کارگاه کوره رو میشه از فضاهای خلاقانه‌ی تهران معرفی کرد، جایی که هم کافه‌اس و

کافه بابِل

کافه بابل ترکیبی از فضای مدرن و وینتیج یا رترو استایله. جایی که فضای کافه‌های آمریکایی

سین‌کافه‌

سین کافه ترکیبی از قهوه‌ی باکیفیت، نون و شیرینی‌های پخت روز و هویت بصری و دیزاین

کافه دوناتو

صبحونه خوردن تو هوای صبح نیاوران هر فصلی لذت‌بخشه! به‌خصوص اگه این صبحونه دونات‌ باشه!